Hebt u een woning of een bankrekening in Spanje, dan verloopt wat daarmee na uw overlijden gebeurt via de Spaanse procedure – ook als uw testament ergens anders is opgesteld. Deze gids legt in heldere taal uit waarom veel buitenlandse inwoners het advies krijgen een Spaans testament te maken, hoe dat bij een notaris gaat, hoe u dankzij de Europese Erfrechtverordening het recht van uw nationaliteit kunt kiezen, en wat uw familie daarna werkelijk moet doen.
Geen enkele regel verplicht een buitenlander om een Spaans testament te maken. Een in het buitenland opgesteld testament kan in Spanje geldig zijn, en de Spaanse autoriteiten handelen nalatenschappen af die onder een buitenlands testament vallen. De vraag gaat eigenlijk niet over geldigheid – maar over wat uw familie op een moeilijk moment in het Spaans moet regelen, en hoe ingewikkeld dat proces wordt.
In de praktijk raden de meeste juristen die buitenlandse inwoners en niet-ingezeten woningeigenaren adviseren een Spaans testament voor de Spaanse bezittingen aan, omdat het in één keer meerdere drempels wegneemt. Het is al in het Spaans, al in de juiste notariële vorm en al opgenomen in het nationale testamentenregister dat elke Spaanse notaris na een overlijden raadpleegt. Een buitenlands testament moet meestal eerst in het buitenland worden opgespoord, volgens de regels van dat land worden bewezen of gecertificeerd, gelegaliseerd of van een apostille voorzien, en door een beëdigd vertaler worden vertaald voordat een Spaanse notaris ermee aan de slag gaat.
Dat maakt een buitenlands testament niet verkeerd. Het betekent alleen dat dezelfde uitkomst langzamer en tegen hogere kosten wordt bereikt, juist wanneer een rouwende familie daar het minst op is toegerust – en daarom komt het onderwerp zo vaak ter sprake in buitenlandse gemeenschappen, van de pensioenplaatsen aan de Costa Blanca en de Costa del Sol tot Madrid en Barcelona.
Advies inwinnen is vooral zinvol als een of meer van de volgende situaties op u van toepassing zijn.
De algemene procedurele informatie in deze gids is gebaseerd op het Spaanse ministerie van Justitie en de pagina’s over erfopvolging van de Consejo General del Notariado (notariado.org). Het is geen juridisch advies.
Dit is waarschijnlijk de meest gestelde vraag van buitenlandse inwoners, en het eerlijke antwoord luidt: mogelijk, maar niet per se op een handige manier. Een testament dat in een ander land geldig is opgesteld, kan in Spanje doorgaans worden erkend. Wat het niet doet, is zich gedragen als een Spaans testament – het moet eerst in het buitenland worden bewezen en vervolgens in een vorm die een notaris kan aanvaarden in de Spaanse procedure worden ingebracht.
Dat betekent normaal gesproken een gewaarmerkte kopie van het testament en van eventuele verklaringen of gelijkwaardige documenten uit het land van herkomst; legalisatie of een apostille waar dat vereist is; en een officiële vertaling in het Spaans. Elke stap kost tijd en kan vastlopen als een document ontbreekt of niet in de juiste vorm is.
Er is ook een tweede, subtieler probleem: een buitenlands testament is vaak opgesteld zonder enige gedachte aan Spanje. Het kan begrippen gebruiken – trusts, vruchtgebruikconstructies, executeurs met ruime discretionaire bevoegdheden – die niet goed aansluiten op de Spaanse erfrechtprocedure, waarin de nalatenschap doorgaans door de erfgenamen bij een notaris wordt aanvaard en verdeeld in plaats van door een executeur te worden beheerd.
Sommige mensen krijgen het advies één wereldwijd testament te maken; anderen een testament dat beperkt is tot de Spaanse bezittingen, met een apart testament voor al het andere. Beide aanpakken komen voor, en welke de juiste is, hangt af van waar uw bezittingen zich bevinden en hoe uw zaken zijn geregeld.
Een Spaans testament is een formeel, notarieel document. De gebruikelijke vorm voor buitenlandse inwoners en woningeigenaren is het testamento abierto – een ‘open’ testament, opgesteld bij een notaris die het voorleest, bevestigt dat het uw wensen weergeeft en het verlijdt. Dit is niet iets wat u downloadt en aan de keukentafel ondertekent; juist de betrokkenheid van de notaris geeft het zijn rechtskracht.
De notaris is in Spanje zowel openbaar ambtenaar als juridisch professional. Bij erfopvolging controleert de notaris of de erflater handelingsbekwaam is, of het testament in een toegestane vorm is opgesteld en of het aan de Spaanse vormvereisten voldoet. Het origineel blijft in het protocol van de notaris – de notaris bewaart het, niet u – en u ontvangt een afschrift. De notaris meldt vervolgens aan het centrale testamentenregister dat er een testament bestaat, zodat het later kan worden teruggevonden.
Omdat het origineel bij de notaris berust, kan een Spaans testament niet zoekraken, vernietigd worden of stilletjes verdwijnen zoals een zelfgeschreven document – een praktisch voordeel dat vaak wordt onderschat.
Het testament is een Spaans juridisch document, en de notaris moet ervan overtuigd zijn dat u begrijpt wat u ondertekent. Buitenlanders worden vaak geholpen met een tweetalige versie van het document, of met een tolk of beëdigd vertaler. De regelingen verschillen per notaris en per regio, dus vraag vóór de afspraak na wat er nodig is, en niet pas op de dag zelf.
Het Spaanse recht kent ook het testamento cerrado (een ‘gesloten’ testament, waarvan de inhoud niet aan de notaris wordt bekendgemaakt) en het handgeschreven testamento ológrafo. Beide komen bij buitenlanders veel minder voor, en vooral de handgeschreven vorm loopt het risico te worden aangevochten of op een vormfout te stranden. Voor de meeste buitenlandse inwoners is het open notariële testament de eenvoudigste route.
Rol van de notaris en vormvereisten van het testament: Consejo General del Notariado – Sucesiones.
Spanje houdt een centraal testamentenregister bij, het Registro General de Actos de Última Voluntad, beheerd door het ministerie van Justitie. Het bevat niet de inhoud van uw testament – het legt vast dát er een testament bestaat, wanneer het is opgesteld en welke notaris het heeft verleden.
Na een overlijden vraagt degene die de nalatenschap afwikkelt een certificado de actos de última voluntad aan (vaak afgekort tot certificado de últimas voluntades). Zoals het ministerie uitlegt, bevestigt dit certificaat of de overledene een testament heeft gemaakt en bij welke notaris, zodat de erfgenamen bij dat notariskantoor een afschrift kunnen opvragen. Zonder dit certificaat werkt geen enkele Spaanse notaris of bank mee, omdat er geen zekerheid is dat er geen later testament bestaat.
Dit mechanisme maakt een Spaans testament zoveel eenvoudiger af te wikkelen dan een buitenlands testament: zodra de familie de overlijdensakte en het testamentencertificaat heeft, kan het juiste, geldende testament overal in Spanje worden gevonden. Een testament dat ergens in een archiefkast in het buitenland ligt, heeft zo’n vangnet niet.
Officiële informatie over het certificaat en het register: Ministerio de Justicia – Certificado de Actos de Última Voluntad.
Dit is het deel van het Spaanse erfrecht dat buitenlanders het meest raakt, en ook het deel dat het vaakst verkeerd wordt begrepen. Verordening (EU) nr. 650/2012 – meestal de Europese Erfrechtverordening of ‘Brussel IV’ genoemd – bepaalt welk nationaal recht van toepassing is op een grensoverschrijdende nalatenschap. Ze geldt voor nalatenschappen van personen die op of na 17 augustus 2015 zijn overleden.
Het uitgangspunt is de gewone verblijfplaats. Zoals de dienst Your Europe van de Europese Commissie het verwoordt, wordt een erfenis “meestal afgehandeld door een instantie – vaak een rechtbank of een notaris – in het EU-land waar u het laatst woonde”, en die instantie “past in de meeste gevallen haar eigen nationale recht toe op uw erfenis”. Overlijdt u met uw gewone verblijfplaats in Spanje, dan is het Spaanse erfrecht dus standaard het recht dat bepaalt wie er erft – inclusief de Spaanse regels over het wettelijk erfdeel, die in de volgende paragraaf worden beschreven.
Voor veel niet-Spaanse inwoners is die hoofdregel een verrassing: men gaat ervan uit dat het buitenlandse recht automatisch meegaat omdat men buitenlander is. Onder de verordening is dat niet zo. Waar u gewoonlijk woont, weegt zwaarder dan welk paspoort u hebt – tenzij u een specifieke stap zet.
De verordening staat u toe van die hoofdregel af te wijken. In de woorden van Your Europe: “Volgens de EU-regels kunt u er echter voor kiezen dat het recht van het land van uw nationaliteit op uw erfenis van toepassing is – of dat nu een EU-land is of niet.” Cruciaal is dat die keuze op de juiste manier wordt gemaakt: u moet “uw rechtskeuze uitdrukkelijk en duidelijk vastleggen, in een testament of in een afzonderlijke verklaring”.
Dit is de belangrijkste reden waarom buitenlandse inwoners het advies krijgen een Spaans testament te maken in plaats van zaken te veronderstellen. Een testament dat is opgesteld door een jurist die de verordening kent, kan een duidelijke, ondubbelzinnige keuze voor uw nationale recht bevatten. Een oud testament dat jaren vóór uw verhuizing in het buitenland is gemaakt, zegt daar vrijwel zeker niets over.
Dezelfde verordening heeft de Europese erfrechtverklaring in het leven geroepen. Erfgenamen, legatarissen, executeurs en beheerders kunnen daarmee hun hoedanigheid en bevoegdheden in een ander EU-land aantonen zonder telkens een afzonderlijke nationale procedure. Heeft een nalatenschap bezittingen in meer dan één lidstaat, dan kan dat veel dubbel werk besparen.
De verordening heeft universele werking: het recht dat ze aanwijst, geldt ook als dat niet het recht van een EU-lidstaat is. Hoe dat in een concreet geval uitpakt, is een technische vraag voor uw jurist – niet iets om via een website te beslechten.
Bronnen: Verordening (EU) nr. 650/2012 betreffende erfopvolging (EUR-Lex); Your Europe – Uw nalatenschap plannen; Europees e-justitieportaal – Erfopvolging.
Het Spaanse erfrecht geeft u niet de volledige vrijheid om uw nalatenschap na te laten aan wie u maar wilt. Een deel is bij wet voorbehouden aan bepaalde naaste familieleden – de legítima, oftewel het wettelijk erfdeel. Dit is een van de belangrijkste structurele kenmerken van het Spaanse erfrecht, en wie ervan uitgaat dat hij volledig vrij is in zijn testament, moet er goed rekening mee houden.
Het overzicht hieronder beschrijft de positie onder het Spaanse Burgerlijk Wetboek (Código Civil) slechts in zeer grote lijnen. Het staat hier zodat u de aard van het probleem begrijpt, niet zodat u het zelf kunt toepassen: hoe de delen worden berekend, hoe schenkingen tijdens het leven worden meegeteld en hoe de rechten van een langstlevende echtgenoot werken, is allemaal aanzienlijk ingewikkelder dan een samenvatting kan weergeven.
| Deel van de nalatenschap | In hoofdlijnen |
|---|---|
| Strikt wettelijk erfdeel tercio de legítima estricta | Voorbehouden aan kinderen en afstammelingen. Zijn er geen afstammelingen, dan kunnen bloedverwanten in de opgaande lijn in plaats daarvan een voorbehouden aanspraak hebben. |
| Verbeteringsdeel tercio de mejora | Eveneens voorbehouden aan kinderen en afstammelingen, maar doorgaans ongelijk onder hen te verdelen, zodat één kind kan worden bevoordeeld. |
| Vrij beschikbaar deel tercio de libre disposición | Het deel dat u in het algemeen aan iedereen kunt nalaten – een partner, een vriend, een goed doel, een stiefkind. |
| Langstlevende echtgenoot | Heeft doorgaans een beschermde aanspraak, die onder het Burgerlijk Wetboek meestal de vorm heeft van vruchtgebruik (usufructo) in plaats van volle eigendom. De omvang hangt af van wie er verder nog in leven is. |
Daaruit volgen twee dingen. Is het Spaanse recht op uw nalatenschap van toepassing – wat standaard het geval kan zijn als u hier uw gewone verblijfplaats hebt – dan kunt u mogelijk niet alles aan uw echtgenoot of partner nalaten. En dit is precies de situatie waarvoor de rechtskeuze onder de Europese Erfrechtverordening bedoeld is; daarom worden beide onderwerpen altijd samen besproken.
Ongehuwde stellen en samengestelde gezinnen merken dit het sterkst. Een ongehuwde partner is onder het Burgerlijk Wetboek geen wettelijke erfgenaam met een voorbehouden deel, en stiefkinderen zijn geen afstammelingen. Gezinnen die ervan uitgaan dat ‘alles naar mijn partner gaat’, kunnen er flink naast zitten – en het moment waarop ze dat ontdekken, is het slechtst denkbare.
Wie de volgorde kent, begrijpt waarom er zoveel nadruk ligt op het vooraf op orde hebben van de documenten. In hoofdlijnen:
Het overlijden wordt geregistreerd en er wordt een overlijdensakte (certificado de defunción) afgegeven via de burgerlijke stand (Registro Civil). Bijna elke volgende stap vereist die akte, meestal in meerdere gewaarmerkte afschriften.
Zodra de verplichte wachttermijn is verstreken, vraagt de familie bij het ministerie van Justitie het certificado de actos de última voluntad aan, waaruit blijkt of er een testament bestaat en welke notaris het bewaart. Vervolgens wordt bij die notaris een afschrift opgevraagd.
Spanje houdt ook een register bij van verzekeringen met dekking bij overlijden, en een certificaat daaruit laat zien of de overledene polissen had met een uitkering bij overlijden – iets wat makkelijk over het hoofd wordt gezien, omdat families vaak geen idee hebben welke dekking er bestond.
De erfgenamen die in het testament (of, als er geen testament is, door de wet) worden aangewezen, aanvaarden of verwerpen de erfenis formeel en spreken af hoe de nalatenschap wordt verdeeld, doorgaans in een akte bij een notaris. Verwerpen is een reële optie en soms een verstandige, vooral als er schulden zijn.
De erfbelasting moet worden afgehandeld, en er geldt een aangiftetermijn. Gaat het om onroerend goed, dan kan ook een lokale belasting op de waardestijging van stedelijke grond van toepassing zijn, en de eigendomsoverdracht moet worden ingeschreven in het eigendomsregister (Registro de la Propiedad).
Elk van die stappen verloopt soepeler als er een duidelijk, actueel Spaans testament is en de familie weet wie ze moet bellen.
Officiële informatie over de certificaten: Ministerio de Justicia – Certificado de Defunción en Certificado de Contratos de Seguros de Cobertura de Fallecimiento.
De Spaanse erf- en schenkbelasting (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) is een van de onderwerpen waarover in de expatpers het vaakst onjuist wordt bericht, en wij gaan daar niet aan bijdragen. Online ziet u stellige percentages; de meeste zijn onvolledig, verouderd of alleen juist voor één regio en één familierelatie.
Wat wel met zekerheid kan worden gezegd, gaat over de structuur. De Spaanse erfbelasting wordt geheven bij de verkrijger – iedere persoon die iets ontvangt, wordt afzonderlijk aangeslagen. Wat die persoon betaalt, hangt af van de verwantschap met de overledene, de ontvangen waarde, in sommige gevallen het eigen vermogen, en in zeer sterke mate van de betrokken autonome regio, omdat de regio’s bovenop het landelijke kader hun eigen vrijstellingen en kortingen vaststellen. Twee families in identieke omstandigheden kunnen afhankelijk van waar in Spanje ze zich bevinden sterk verschillende aanslagen krijgen. Voor gevallen waarin de overledene of een verkrijger niet in Spanje woonde, gelden aparte regels, die landelijk en niet regionaal worden toegepast.
Officiële belastinginformatie: Agencia Tributaria – Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones en de rubriek voor niet-ingezetenen. Regionale regels worden door elke autonome regio vastgesteld.
De onderliggende Spaanse procedure is voor iedereen dezelfde. Wat verschilt, is het stelsel in het thuisland waar uw Spaanse regelingen naast moeten bestaan.
Ook dan geldt de verordening in Spanje en blijft de keuze voor uw nationale recht mogelijk; documenten, apostilles, fiscale woonplaats en aangifteverplichtingen moeten dan wel in samenhang worden bekeken.
Hebt u ook in een ander land fiscale of erfrechtelijke verplichtingen, stem een Spaans testament voor uw Spaanse bezittingen dan af op uw planning daar, in plaats van het er los bij te zetten.
EU-burgers die in Spanje wonen, vallen volledig onder de verordening, en de rechtskeuze is in het algemeen op dezelfde manier beschikbaar – met Ierland als uitzondering, omdat dat land niet deelneemt. U hoeft bovendien niet in Spanje te wonen om hiermee te maken te krijgen: hebt u hier een vakantiewoning, dan doorlopen uw erfgenamen nog steeds de Spaanse procedure, hebben ze nog steeds de Spaanse certificaten nodig en krijgen ze nog steeds te maken met Spaanse erfbelasting over het Spaanse bezit.
Geen van deze fouten is exotisch. Het zijn gewone, vermijdbare problemen die een beheersbaar proces veranderen in een langdurig en kostbaar traject.
Een testament bepaalt wie er erft. Het regelt niet de eerste dagen na een overlijden – en in Spanje gaan die dagen snel. Uitvaarten vinden hier doorgaans veel eerder plaats dan veel families uit het buitenland verwachten, zodat de regelingen en kosten vrijwel direct bij de nabestaanden terechtkomen, vaak nog voordat iemand aan het testament heeft gedacht.
Daarom worden nalatenschapsplanning en uitvaartregelingen meestal samen besproken, ook al zijn het volledig verschillende zaken die door volledig verschillende mensen worden afgehandeld. Een testament is een juridisch document dat bij een notaris wordt opgesteld. Uitvaartdekking in Spanje – de seguro de decesos – is een verzekering die bedoeld is om de uitvaart zelf te organiseren en te betalen en de familie één Spaanstalig aanspreekpunt te geven op het moment dat ze dat het hardst nodig heeft. Het een vervangt het ander niet. Onze aparte gids zet uiteen wat een uitvaart in Spanje werkelijk kost, en voor buitenlandse families is er nog de vraag of een dierbare naar huis zou worden gebracht – repatriëringsdekking is een afzonderlijke regeling met eigen voorwaarden, en niet iets wat een testament kan regelen.
Voor de duidelijkheid over de rollen: Spanish Health Insurance is een verzekeringsagentschap voor buitenlandse inwoners van Spanje. Wij stellen geen testamenten op, geven geen juridisch advies, en niets op deze pagina moet als zodanig worden opgevat. Wat wij wel kunnen doen, is u in contact brengen met een juridisch partnerteam dat testamenten en erfenissen in Spanje afhandelt, zodat u met een gekwalificeerde professional spreekt in plaats van informatie bij elkaar te zoeken op forums.
Een eerste gesprek met een advocaat gaat meestal over dezelfde punten: wat u bezit en waar, waar u uw gewone verblijfplaats hebt, wie u wilt laten erven, of een keuze voor uw nationale recht passend is, hoe een bestaand buitenlands testament zich verhoudt tot een Spaans testament, en de fiscale positie van de beoogde erfgenamen. Kom goed voorbereid – met een overzicht van uw Spaanse bezittingen, gegevens van eventueel onroerend goed en op wiens naam het staat, kopieën van bestaande testamenten en uw gezinssituatie, inclusief kinderen uit eerdere relaties.
Wij verlenen geen juridische diensten – maar ons juridische partnerteam kan helpen met testamenten en erfenissen in Spanje. Vertel ons wat u nodig hebt, dan wijzen wij u de weg. Schrijf ons gerust in het Nederlands – ons team adviseert in het Engels en Spaans.
Contact over testament & erfenis →Zoekt u liever de praktische kant? Bekijk uitvaartdekking in Spanje (seguro de decesos) – een aparte regeling die de directe last voor de familie verlicht.
